Η Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή θεωρείται μια κοινή ψυχιατρική διαταραχή (σύμφωνα με το Διαγνωστικό Εγχειρίδιο DSM-5) που επηρεάζει το 1 με 3% του παγκόσμιου πληθυσμού και η οποία χαρακτηρίζεται από παρεισφρητικές σκέψεις γνωστές ως εμμονές, καθώς και από επαναλαμβανόμενες πράξεις ή καταναγκασμούς.
Οι εμμονές, έχουν τέσσερα χαρακτηριστικά: είναι επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις, παρορμήσεις ή εικόνες οι οποίες βιώνονται ως παρεισφρητικές και προκαλούν έντονη ανησυχία. Δεν πρόκειται όμως για μια απλή υπερβολική ανησυχία, αλλά το άτομο προσπαθεί να αγνοήσει αυτές τις σκέψεις ή εικόνες, να τις καταπιέσει ή να τις εξουδετερώσει προχωρώντας σε άλλες σκέψεις ή δράσεις, ενώ τις αναγνωρίζει τελικά ως προϊόν του μυαλού του. Παραδείγματα τέτοιων εμμονών είναι ανεπιθύμητες σκέψεις ή εικόνες που περιλαμβάνουν την πρόκληση βλάβης σε αγαπημένα πρόσωπα, αμφιβολίες ότι το άτομο δεν έχει κλειδώσει τις πόρτες ή δεν έχει κλείσει τους διακόπτες των ηλεκτρικών συσκευών ή ακόμα και ηθικά ή σεξουαλικά ντροπιαστικές σκέψεις.
Οι καταναγκασμοί από την άλλη, είναι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως το συνεχές πλύσιμο των χεριών, η διάταξη των πραγμάτων, ο έλεγχος, αλλά και νοητικές πράξεις όπως το επαναλαμβανόμενο μέτρημα ή η συνεχής προσευχή. Το άτομο νιώθει εξαναγκασμένο να έχει αυτές τις συμπεριφορές ή να προβαίνει σε αυτές τις πράξεις, προκειμένου να ανταποκριθεί σε μια εμμονή. Οι καταναγκασμοί έχουν σκοπό να προλάβουν ή να μετριάσουν το άγχος, αλλά και να εμποδίσουν να γίνει πραγματικότητα κάποιο τρομερό γεγονός. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για συμπεριφορές ή πράξεις που δεν συνδέονται με αυτό που προορίζονταν να αποτρέψουν.
Αυτά τα συμπτώματα δεν επηρεάζουν τα άτομα που νοσούν από αυτή τη διαταραχή μόνο στην ποσότητα του χρόνου που καταναλώνουν για τις «τελετουργίες», αλλά και στο γεγονός ότι τους προκαλείται σημαντικό άγχος και δυσλειτουργία. Η δυσλειτουργία που προκαλείται εμφανίζεται σε διάφορους τομείς της ζωής του ατόμου όπως κοινωνικός, επαγγελματικός και προσωπικός. Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις, ο ρυθμός επιπολασμού της ΙΨΔ στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής είναι 1.2%, κάτι που βρίσκεται σε συμφωνία με το ρυθμό επιπολασμού σε παγκόσμιο επίπεδο.
H θεραπεία Gestalt βρίσκεται κάτω από την ομπρέλα των ανθρωπιστικών προσεγγίσεων και αναπτύχθηκε από τον Friz Perls, τη Laura Perls και τον Paul Goodman τη δεκαετία του 1940. Επικεντρώνεται κυρίως στο εδώ και τώρα, στην επίγνωση, την επικοινωνία, τους τύπους επικοινωνίας και την προσωπική ευθύνη. Η επίγνωση είναι μια μορφή εμπειρίας η οποία καθορίζεται από τη σχέση μεταξύ της παρούσας πραγματικότητας και της ύπαρξης του ατόμου. Η επίγνωση περιλαμβάνει την απόκτηση γνώσης σχετικά με τον τρόπο επικοινωνίας με τους άλλους ανθρώπους, την ευθύνη της επιλογής, την αυτο-αποδοχή, την ενόραση και το προσυνειδητό. Έχει βρεθεί από έρευνες ότι η ενσυναισθητική κατανόηση μέσω του διαλόγου, αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα για την αλλαγή του ατόμου. Διερευνόντας τα συναισθήματα της ντροπής και την ενοχής που βιώνουν τα άτομα που πάσχουν από την Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή και καθορίζοντας τον τρόπο που αυτά διατηρούν τα εμπόδια που τους αποτρέπουν από τη λύση της σύγκρουσης, είναι ένας από τους βασικούς στόχους της θερεπευτικής προσέγγισης Gestalt.
Πηγές: Brock et al., (2024), Abramowitz et al., (2009), American Psychiatric Association, (2015), Unobul & Topaloglou (2020).